Na trećem po redu Festivalu slovačkog naivnog slikarstva u Kovačici koji je u znaku 100 godina od rođenja Zuzane Halupove, predsednica Pokrajinske vlade Maja Gojković izjavila je da se očekuje da do kraja godine UNESCO prihvati nominaciju Kovačičkog naivnog slikarstva i upis na listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čitavog sveta. Iz Srbije su do sada na tu listu dospeli: Slava (2014), Kolo (2017), Pevanje uz gusle (2018), Zlakuska lončarija (2020), i Pirotski ćilim (2022).
U hladno januarsko jutro stižemo na ugao Masarikove i Maršala Tita. Ugao ove dve ulice postoji u gotovo svim vojvođanskim varošicama i selima sa slovačkom većinom – pa i u Kovačici, sedištu istoimene opštine u srcu Banata.
Etnička kompozicija ove opštine – slika je i prilika “Vojvodine stare” o kojoj je često govorio Draško Ređep i pre njega pevao Veljko Petrović: Slovaci 41%, Srbi 33%, Mađari 10%, Rumuni 6%, Romi 3%… Pre rata u Debeljači, jednom od sela u ovoj opštini živelo je i mnogo Jevreja kojima je odgovarala verska tolerancija protestanata Mađara koji su većina u mestu. U dva (najveća) mesta u selu većinu čine Slovaci (Kovačica i Padina), u četiri Srbi (Idvor, Samoš, Putnikovo i Crepaja), u Uzdinu su većina Rumuni a u Debeljači Mađari. U ovoj opštini pre rata nije živelo mnogo Nemaca pa se i njen nacionalni sastav nije mnogo promenio od 1945.
Na zgradi Galerije naivne umetnosti, u plavo i belo okrečenoj gazdaškoj “kućerdi na lakat”, tabla je sa natpisom “Masarikova ulica” na čak pet jezika i pisama – srpskom (ćirilica i latinica), slovačkom, mađarskom i rumunskom.
Ispred Galerije naivne umetnosti čeka nas Pavel Babka koga mi je preporučila Monika Štuhajdova, zamenica ambasadora Slovačke u Beogradu.
Pavel, koji me sa svojim sedim, uredno podšišanim brkovima neodoljivo podseća na Mišku iz filma “Muzička kutija”, uvodi nas u dvorište u kojem je desno od Galerije naivne umetnosti početkom devedesetih nikla nova zgrada u kojoj se nalazi “Galerija Babka”.
Galerija je osnovana sredinom 1991. pred sam rat i raspad zemlje. Cilj njenog osnivača Pavela Babke bio je afirmisanje mlade generacije kovačičkih slikara, kao i skretanje pažnje javnosti na druge oblike umetničkih zanata u ovom mestu. Vetar u leđa ovom njegovom entuzijazmu dala je ogromna međunarodna pažnja u koju je Kovačica dospela dve godine ranije, tokom 1989. kada je u Beogradu održan 9. Samit Nesvrstanih zemalja. Tada je, naime veliki broj delegacija dolazio u ovu banatsku varošicu kako bi se divio stvaralaštvu ovdašnjih naivnih slikara.
Galerija “Babka” inače deluje po UNESCO-vom principu “Living human treasure” – živog ljuskog blaga, koji podrazumeva besplatno generacijsko prenošenje znanja i veština u izradi umetničkih predmeta i suvenira. Ova galerija se od 2001. nalazi u okviru “Etno centra Babka” i proglašena je od strane UNESKO-a za Svetski centrar izdavačke delatnosti o naivnom slikarstvu.
Čim smo ušli, Pavel nam pokazuje oslikane hoklice – na jednoj je istorija srednjovekovne Srbije a na drugom hronologija migracije Slovaka iz svoje otadžbine ka jugu. Sve oko nas je toliko lepo i živopisno da čovek ne zna gde da se pre okrene. Pored hoklica tu su i oslikani sanduci u kojima se čuva posteljina kao i na desetine slika. Pavel nam pokazuje jednu na kojoj tri mlade žene voze bicikle. Reč je o tri snaje, udate za trojicu braća, sve tri su bile različite i slika kroz ono što nose sa sobom na biciklima prikazuje njihove karaktere. Autorka slika Zuzana Vereski (1955) ispričala je Pavelu da je reč o ženama trojice braće Povolni iz Padine koji su živeli u istom domaćinstvu. Sve tri su se zvale Zuzana i samo po intonaciju po kojoj ih dozivali stariji ukućani znale su kojoj se obraćaju.
Pažnju mi privlače i oslikani tanjiri kakvi se ovde u Kovačici izrađuju prilikom rođenja dece. Na jednom piše – “Želimir Cicka, 14.07.1992.” i pored bebe prikazan a je vaga sa bebom na jednoj strani i tegom na kojem piše 1.850 kg a tu je i sat koji pokazuje da je 12.20. Tako svako novorođenče u Kovačici na poklon dobija svedočanstvo o vremenu svog rođenja i težini na porođaju. Tu je i jedna karikatura u boji koja prikazuje Pavela Babku u društvu Lenjina, Marksa i Engelsa jasno aludirajući na ideološka stremljenja vlasnika galerije. Pavel mi pokazuje veliki pano na kojem se nalaze svi naivni slikari iz Kovačice od najstarijeg, jednog od rodonačelnika scene – Vladimira Boboša (1906-1978) do današnjih predstavnika.
Za godinu rođenja naivnog stvaralaštva u Kovačici smatra se 1939, kada bez ikakvog poznavanja akademske konstrukcije slika počinju da slikaju Martin Paluška i Jan Sokol. Nešto kasnije pridružuju im se poznata imena u svetu naive, kao što su Mihal Bireš, Vladimir Boboš, Martin Jonaš i Jan Knjazovic. U to vreme, tematika njihovih slika bila je prilično netipična za Banat – slikali su gondole, romantične zamkove, afričke životinje… Tek 1953. na savet Stojana Trumića, akademskog slikara iz Pančeva, rodonačelnici naive počinju da na svojim delima predstavljaju ono što vide, dišu, osećaju.
Izlazimo iz Pavelove galerije gde nas u dvorištu očekuje Ana Žolnaj Barca, sitna žena pronciljivih očiju i uvodi nas u Galeriju naivne umetnosti čiji je direktor. Ovaj prostor je još veći a svaki zid vas mami lepotom slika koje se na njemu nalaze. Ana nam priča o tome kako je rad slikara-seljaka bez akademskog obrazovanja privukao pažnju likovnih kritičara i javnosti pa je u tadašnjem Domu kulture u Kovačici 15. maja 1955. otvorena prva seoska galerija slika u čitavoj Jugoslaviji. Uoči pomenutog 9. Samita Nesvrstanih zemalja u septembru 1989. u renoviranom seoskom gazdinstvu koje je pre rata bilo u vlasništvu jedog od najbogatijih meštana otvara se nova Galerije naivne umetnosti. Tokom ovih bezmalo sedam decenija rada, kroz galeriju je prošlo pregršt slikara. Njeni najznačajniji predstavnici su Zuzana Halupova, poznatija kao Mama Zuzana i čuveni Martin Jonaš. Njihove slike krase galerije i privatne kuće na svim meridijanima sveta. Trenutno Galerija naivne umetnosti ima 26 živih članova, nisu svi iz Kovačice, već imaju slikare i iz Padine, Pančeva i Opova.
Jedna od najimpresivnijih slika u galeriji je “Kovačički proces” autora Martina Jonaša. Delo je nastalo 1957. na 50. godišnjicu čuvenog događaja kada su se meštani Kovačice pobunili protiv nametanja mađarskog jezika i kapelana mađarske nacionalnosti u ovdašnju Evangelističku crkvu. Delo Martina Joanaša dugo je bilo u lošem stanju i tek je nedavno propisno restaurirano i ponovo je u punom sjaju.
Te 1907. zbog pobune protiv mađarizacije vernici, njih 97 na čelu sa Janom Čaplovićem – bili su uhapšeni i stavljeni na optuženičku klupu gde ih je zastupao čuveni novosadski advokat slovačke nacionalnosti Miloš Krno. Četiri godine kasnije su oslobođenji optužbi.
Tradicionalno, svake godine u oktobru mesecu, proslavlja se manifestacija poznatija kao “Kovačički oktobar”, kada se u prostorijama galerije održava izložba najnovijih reprezentativnih radova svih njenih članova. Te slike su poklon galerijskom fondu. Fond slika Galerije naivne umetnosti iz godine u godinu raste pa trenutno njegovo bogatsvo broji više od 800 slika. Kolektiv galerije menja postavku slika svakog meseca, tako da ljubitelji naive imaju uvek čime da se oduševljavaju.
Martin Jonaš spada među najistaknutije ličnosti svetskog naivnog slikarstva. Rođen je 1924. u Kovačici, gde je završio osnovnu školu i proveo čitav svoj radni i životni vek, najvećim delom kao poljoprivrednik i umetnik. Bio je vodeća ličnost kovačičkog naivnog slikarstva i jedan od osnivača Galerije naivne umetnosti u Kovačici. Počeo je da slika u 21. godini i prvi put je izlagao u Kovačici. Tokom svog plodnog i aktivnog umetničkog rada, izlagao je na više od 450 samostalnih i kolektivnih izložbi. Bio je dobitnik visokih međunarodnih umetničkih priznanja i primio ključeve nekoliko evropskih gradova. Pored Salvadora Dalija i Renata Gatusa dobitnik je zlatne medalje na velikoj međunarodnoj izložbi crteža u Italiji, 1978.
Kuća Martina Jonaša je svojevrstan dokument o životu ovog umetnika – zidovi sobe, u kojoj je slikao prekrivene su fotografijama, medaljama i diplomama. Police prepune stručne literature, fascikle sa obimnom korespodencijom, časopisi i novine iz celog sveta sa reportažama o umetniku – dragocen arhiv članaka i fotografija. Tu je i zbirka slika, istorijskih dokumenata, knjiga i starih periodičnih izdanja vezanih za istoriju slovačke zajednice u Vojvodini.
Pored gorepomenutih osnivača Kovačičke škole i slavnih imena poput Zuzane Halupove i Martina Jonaša u galeriji su izložena i dela drugih umetnika od kojih su mngi i dalje aktivni: Jan Strakušek, Katarina Kožokova, Alžbeta Čižikova, Juraj Garaj, Mihal Povolni, Jan Bačur, Katarina Karlečikova, kao i mlađi umetnici; Eva Husarikova Pavel Hajek, Jan Glozik, Martin Markov, Zuzana Verecka, Pavel Cicka, Marija Vargova, Juraj Lavroš, Jozef Havijar, Ana Knjazovicova, Jan Širka, Martin Pap, Ana Kotvačova, Marija Hlavata- Husarikova i drugi.
Od svih umetnika čija su dela izložena u galeriji – samo ona ima čast da joj tu bude izložena i bista. Reč je naravno o njenom visočanstvu – Zuzani Halupovoj, kraljici naivnog slikarstva koja zajedno sa akademski obrazovanim slikarkama Mirom Brtkom (Novi Banovci) i Žužom Medveđovom (Bački Petrovac) čini Sveto trojstvo ženskog poteza kistom u redovima vojvođanskih Slovaka. I simbolično, prva je iz Banata, druga iz Srema a treća iz Bačke.
Zuzana Halupova je završila pet razreda osnovne škole. Pedesetih godina prošlog veka je kao članica Društva žena Kovačice vezla marame, košulje, goblene i bila je na glasu kao najbolja jer je tradicionalne motive dopunjavala sopstvenim ornamentima. Čim je prodala svoj prvi goblen za pet hiljada starih dinara kupila je uljane boje, kako bi slikala na platnu. Prvu sliku uljanim bojama je naslikala 1964. „Mlaćenje konoplje“. Njen uspeh je bio meteorski. Započinje saradnju sa Galerijom naivne umetnosti u Svetozarevu (današnja Jagodina), prvi put izlaže u Kovačici (Kovačički oktobar), a prvu samostalnu izložbu je imala 1968. u Dubrovniku, sa koje su oduševljeni stranci otkupili sve slike. Deca su glavni motiv umetničkog izraza Zuzane Halupove. Čak je i odrasle slikala kao decu, razlika je bila samo u brkovima. Često kažu da je Zuzana slikarka dečje duše. Pored dece česti motivi su zima, kovačička crkva, biblijska tematika. Ne mali broj dela nastao je iz humanitarnih potreba. Tako je nastala monumentalna kompozicija posvećena Crvenom krstu u Ženevi. U prvom planu se nalaze desetine likova dece i članova crvenog krsta, odevenih u tradicionalnu slovačku nošnju sa obeležjima Crvenog krsta. Jedna simbolična kompozicija izrađena je 1978 godine za Zavod za zaštitu spomenika kulture Republike Srbije „Zaštitimo spomenike kulture“. Na ovoj slici dominira manastir Gračanica koji je smešten pored statue „Pobednika“ oko koje je mnoštvo razdragane dece u slovačkoj narodnoj nošnji, nekolicina pravoslavnih sveštenika, mnoštvo ptica, ikona, putira, krajputaša, dok Bog na nebu posmatra tu savršenu harmoniju. 1974. Halupova je naslikala za UNICEF platno „Deca UN“, delo prepuno simbola: u središtu kompozicije je zemljina kugla a u drugom planu je zgrada UNICEF-a. Tu su i Kip slobode, razdragana deca, rode, anđeli sa maslinovim grančicama. Iste godine je UNICEF, njenu sliku „Zima“ štampao u vidu novogodišnjih čestitki u dva miliona primeraka.
Ana nam priča kako je 1986. Kurt Valdhajm, nekadašnji Generalni sekretar UN, tada već predsednik Austrije, od Zuzane naručio sliku “Deca sveta”. Ona je po današnjim standardima “politički nekorektna” jer su crna afrička deca prikazana kao izuzetno mršava, sa veoma tankim nožicama. Zuzana ih je takvima videla jer su do nje tih godina dolazili snimci izglednele dece iz Bijafre i Etiopije.
Meni je posebno dirljiva bila priča o motivu devojčice Katke na slikama Zuzane Halupove. Naime, na svakom njenom platu nalazi se devojica (različitih uzrasta – od bebe do zrele devojke) uvek u roza haljinici ili kaputu. Ta devojčica Katka predstavlja Zuzaninu nerođenu ćerku. Slavna slikarka, naime nije imala potomstvo.
Za kraj posete Galeriji direktorka nam sa ponosom predstavlja najipresivnije platno nastalo povodom 220 godina od doseljavanja Slovaka na ove prostore. Više od dva meseca 19 ovdašnjih slikara naive radilo je na zajedničkoj slici “Moja jedinstvena Kovačica” koja je impresivnih dimenzija i pokriva čitav jedan zid galerije. Platnom dominira ovdašnja Evangelistička crkva, iza nje su Visoke Tatre u Slovačkoj iz koje su se današnji meštani Kovačice doselili, ispred je svadba i kolorit šarenih slovačkih nošnji i običaja.
Zahvaljujući stvaralaštvu članova Galerije naivne umetnosti, Kovačiciu su tokom ovih godina posećivale razne eminentne ličnosti, među kojima su Fransoa Miteran, Roling Stones, Pele, Ursula Anders, Alen Delon, Franko Nero, Huan Karlos, kao i razni političari, diplomate, glumci, umetnici i godišnje blizu 17.000 poštovaoca umetnosti iz celog sveta. Putnica sa kruzera koji staju u Beogradu veoma često autobusima dolaze upravo ovde.
Međutim, na moje pitanje – koliko stanovnika Kovačice danas živi od svetskih poznatog brenda – Ana i Pavel zbrajaju, zamišljeno gledaju u plafon i odgovaraju: “Zajedno sa ovim što rade ketering – ne više od 30!”. Poređenja radi – od jednog drugog brenda, karakterističnog za ovu opštinu – žena koje spremaju u “boljim kućama” u Beogradu – živi čak 750 domaćinstava (oko 15 punih autobusa svakog jutra odlazi iz Padine i Kovačice za Beograd). To je znak da ima još mnogo prostora za povezivanje bogate kulturne baštine sa radnim mestima u ovoj sredini.
Eva Husarikova, jedna od najstarijih živih slikarki Kovačičke naive dočekala nas je sa sveže ispečenim kiflicama na koje smo se bacili još sa vrata. Ona je jedna od najstarijih naivnih slikarki u Kovačici, nedavno je napunila 80 godina. Predmet njenog interesovanja veoma često su religiozni motivi, kao i prikazi čarobnih zimskih noći. Na platnima na zidovima njene dnevne sobe koja je ujedno i Evin atelje vidimo Adama i Evu sa zmijom i jabukom kao i prelepu scenu Kristovog rođenja na kojoj su svi akteri – beba Isus, Josif, Marija i kraljevi koji dolaze na polonjenje Božijem sinu – u slovačkim narodnim nošnjama. Tu je i čuveni motiv Luterovog zakucavanja 95 teza o reformi crkve na vrata katedrale u Virtenbergu (1517) stim što su i ovde svi akteri u slovačkim narodnim nošnjama a umeto katedrale na slici je Slovačka evangelistička crkva u Kovačici.
Intervju: Pavel Babka
Kako se Zuzana Halupova naljutila na mene
Galerija Babka Kovačica, vlasnika Pavla Babke, osnovana je 1. oktobra 1991. i tokom više od tri decenije svog rada predstavila je kovačičku naivu u 34 svetske metropole, u 29 zemalja, na tri kontinenta. Razgovaramo nakon vesti koja je obradovala mnoge.
Kako su ljudi u Kovačici reagovali na izjavu Maje Gojković da bi do kraja godine kovačička naiva mogla da bude stavljena na UNESCO-v spisak svetske baštine? Koliko će to da utiče na povećanje broja posetilaca, život ljudi u mestu, smanjivanje iseljavanja Slovaka u matičnu i druge EU zemlje…
Kroz istoriju Kovačice a Kovačica danas ima 222 godine koji su donosili dobre vesti uvek su bili zapamćeni po dobru. Predsednica Gojković je tu dobru vest saopštila Kovačičanima i zato će sigurno biti upamćena po dobru I njeno ime će spomonjati buduće generacije. I mi Kovačičani danas smo se “globalizovali” pa nam nijedan političar nije dobar, ili se previse hvali ili se previse kudi. Predsednica Gojković još dok se nije bavila politikom, često je dolazila u Kovačicu sa svojom majkom, koja se dugo godina družila sa našim slikarkama. Predsednica Gojković je zajedno sa EU-parlamentarcem dok je bila predsednica Skupštine Srbije otvorila našu najveću izložbu… Zahvaljujući predsednici Gojković slike naših slikara imaju najznačanije ličnosti Republike Kine i zahvaljujući potpisu predsednice Gojković, tada ministra kulture naše slikarstvo se nalazi na korak da bude upisano na Uneskovu listu nematerijalnog kulturno nasledja čovečanstva.
Kovačicu već sada godišnje posećuje oko 7.000 američkih turista, stavljajući na Uneskovu listu naše slikarstvo sigurno treba očekivati mnogo veći broj turista iz Japana (jer Japanci u svetu najviše obilaze ono šta je pod zaštitom Uneska). Mi smo dve godine radili izložbe po Japanu pa možemo ovo reći. Ovaj upis nam daje mnogo veće šanse da našu ponudu prihvate i veliki turoperatori Evrope i šire.
No, već sada moramo znati da svetska slava sa sobom donosi i mnogo toga lošeg, zato se mi pripremamo kroz, donošenje Etičkog kodeksa za same slikare. Kako zaštiti autorska prava ovih umetnika; kako razdeliti šta mi sami Kovačičani smatramo da je prava kovačička umetnosti a šta kič; ko može da izda sertifikat, sačiniti banku certifikata i mnogo toga treba uraditi, pripremiti se.
Za sada Kovačičko naivno slikarstvo čine nam 65 slikara, od toga 27 već nisu živi, njih sada predstavljaju njihovi potomci naslednici autorskih prava. U Kovačici je profesionalno zaposleno 11 ljudi koji nisu slikari već organizatori – imaju izložožbeni prostor, radno vreme, fiskalnu kasu i dr, to je već ozbiljni broj osoba da može da se nosi I sa novo nastalom situacijom.
Za sada najveći problem je da nemamo stručnjake za naše slikarstvo (istoričare umetnosti, etnologe, sociologe) zato smo pokrenuli inicijativu da student istorije umetnosti sa Beogradskog, Novosadskog, Prištinskog (sa sedištem u Kosovskoj Mitrovici ), Bratislavskog, Trenčjanskog I Brnoskog univerziteta – dolaze preko godine na nedelju dana u Kovačici i obilaze galerije, koriste elektronsku bazu podataka, biblioteku, razgovaraju sa slikarima…
Koja je budućnost kovačičke naive? Da li je nestankom motiva “života na selu” ugrožena i inspriacija ovim slikarima? Koliko je aktivno naivnih slikara u Kovačici danas?
Biti slikar, makar i naivne umetnosti, je lepo. Mi ostali ljdui smatramo da je njima nešto više dato nego svima nama, što i jeste istina. Potreba da se čovek izražava na ovaj način sigurno će uvek postojati. Naznake u “novim” motivima se već vide što je i dobro, tako da se ja ne bojim da će nestati motiva za slikanje, nestaće nas koji smo navikli na ove sadašnje motive i sebi zakovali u glavi da je to kovačičko autentično slikarstvo. Osnovali smo i Samostalno udruženje potomaka pokojnih slikara koji treba da vode računa dela njihovih roditelja I dalje žive. Članovi Kovačičkog naivnog slikarstva mogu biti: Slovaci rodjeni u Srbiji a njihov maternji jezik je slovački, deca iz mešovitih brakova, srodnici koji žive u nekom od 30 sela u Vojvodini – Srbiji. U ovom trenutku ovo možda izgleda ograničavajući uslov, ali, da bi proizvod bio autentičan, za sada je potrebna ovakva definicija. Ono što daje specifičnost našem slikarstvu je možda ova misao: “Kada se neko negde bilo gde u svetu rodi a da je njegov maternji jezik manjinski, ta osoba traži dodatnih načina kako da je razume većina oko njega – mislim da je slovačka manjina u Srbiji jednim delom i našla pomoću naivnog slikarstva!”
Slovaci žive širom Vojvodine – od Selenče i Lalića na zapadu Bačke i Bačkog Petrovca, Kulpina i Gložana na jugu Bačke, preko Stare Pazove i Slankamenačkih Vinograda u Sremu do Kovačice, Padine, Belog Blata i Janošika u Banatu. Kako to da je samo u Kovačici došlo do ovakve “eksplozije” naivnog slikarstva?
Na to pitanje je teško odgovoriti, u svim ovim selima koje ste nabrojali sigurno postoje dobri I talentovani slikari. Uzeću kao primer Bački Petrovac gde je bila prva Slovačka gimnazija, oni su imali prvu akademsku slikarku, i tamo gde je postojao akademski slikar… Oni samouki su se teže ohrabrili da pokažu svoje delo. Kovačica je kao sredina još davne 1952. prihvatila, pohvalila naivne slikare, do dana današnjeg svake godine se organizuju izložbe i stigli smo tu gde smo stigli, da je svetska javnost prihvatila ovo naše slikarstvo.
Šta država još može da učini za Kovačicu i njene naivce?
Mislim da mi u Kovačici a onda I cela slovačka zajednica u Srbiji treba da budemo zahvalni što nas je država – Srbija predložila za upis na Uneskovu listu time nam je omogućila mnogo bolje uslove nego drugima a na nama je sada da to opravdamo ali i iskoristimo.
Ove godine je 100 godina od rođenja Zuzane Halupove. Ispričajte nam neku anegdodu vezanu za nju, nešto što veći deo javnosti ne zna.
Zuzana Halupova je bilo čudo, žena sa pet razreda osnovne škole 1976. pomogla je UNICEF sa oko 1.000.000 dolara. O Zuzaninoj volji za život i načinu na koji se borila, mlađi stručnjaci mogli bi doktorirati, ženska udruženja u svetu mogla bi napraviti pravilnik kako može da se dođe do svetskog uspeha bez lobija, marketinga, timova stručnjaka i slično. Ja sam imao sreće da je upoznam i saradjujem sa njom. Kada sam uradio njenu prvu monografiju na 5 svetskih jezika u punom koloru u 10.000 primeraka rakla je: “Paljko, ti si najbolji čovek na svetu, što se nismo ranije sreli, mogli bi obići ceo svet tri četiri puta!
Kada sam uradio prvu monografiju o Martinu Jonašu na 5 svetskih jezika, 5.000 primeraka , uzela je kuhinjsku vagu i na jednu stranu stavila njenu monografiju a na drugu monografiju Martina Jonaša kada je videla da je Jonaševa 500 grama teža nego njena, rakla je “si nikto a ni蔓 to bi značilo “ti si niko i ništa”. A kada vam to kaže Zuzana Halupova stideo sam se dve godine da izadjem na ulicu. Ona je u meni tražila njenog ličnog menadžera a ja sam izdao mobografiju najvećem njenom konkurentu i to pola kilograma težu i tu se razočarala. Ali, za te dve godine ja sam pokupovao knjige sve što se dalo kupiti o naivnom slikarstvu na srpskom slovačkom, engleskom i nemačkom jeziku, pročitao ih, i došao u kontakt sa najznačajnijim teoretičarima naivne umetnosti sveta tog doba: Oto Bihalji Merinom, Anatole Žakovskim, Džordžom Kasperom, Štefanom Tkačom…, Ovi teoretičari , najbolji poznavaoci naivnog slikarstva su mi na najslikoviti način pokazali kakvo mi blago u Kovačici imamo.
Rođen 27.7.1968. u Baču (Vojvodina, Srbija). Srednju školu završio u Bačkoj Palanci, Pravni fakultet studirao u Novom Sadu. Od 1990. radi kao novinar – u početku kao novosadski dopisnik beogradskih “Večernjih novosti”; zagrebačke “Arene”, sarajevskih “Naših dana”. Sarađuje i u magazinima “Vreme” i “Stav”.
1992. sa grupom studenata obnavlja izlaženje studentskog mesečnika “Index”. Posle dva broja sledi smena celokupne redakcije i pokretanje magazina “Nezavisi Index” koji će kasnije 1993. promeniti ime u “Svet” iz kojeg je nastala izdavačka kuća Color Press Grupa.
Danas na čelu Color Press Grupe najvećeg izdavača magazina u regionu sa kompanijama u svih 6 republika – 110 magazina, 25 internet portala i preko 80 konferencija i festivala godišnje.
U porfoliju kompanije pored domaćih (poput magazina “Lepota i zdravlje”, “Svet”, “Pošalji recept”, “Lekovito bilje” itd) nalaze se i brojni licencni brendovi: “The Economist”, “Hello!”, “Gloria”, “Story”, “Star”, “Lisa Moj stan”, “Hausbau”, “Brava Casa”, “Bravo”, “Alan Ford”, “Grazia”, “La Cucina Italiana”, “Auto Bild” i brojni drugi.
