Sansegoti, mala hrvatska endogamna zajednica karakteristična po svom osobenom jeziku i narodnim nošnjama danas nastanjuje samo dva lokaliteta. To su otok Susak u Jadranu gde ih živi njih oko 150 i grad Hoboken u američkoj saveznoj državi Nju Džersi gde Sasengota i njihovim potomaka danas ima preko 4.000
Vremešni brod “Jadrolinije” iz čije utrobe tutnja bučni motor – povezao nas je iz luke u Malom Lošinju ka otoku Susak, jednom od najneobičnijih mesta koje možete da posetite na hrvatskoj strani Jadrana.
Sredina je septembra ali još uvek ima puno posetilaca, uglavnom stranaca, zainteresovanih da istraže ovaj nesvakidašnji otok. Iskrcavamo se i odmah je jasno da ovde nema automobila pa se putnici i roba iz luke prema Donjem selu prevoze malim motolultivatorima ili u – japanerima.
U kafeu “Malonogometnog kluba iseljenika Susak” odmah pored plaže, čitam novine i slušam razgovor za susednim stolom. Slušam, a zapravo ništa ne razumem – jer su meštani na ovom otoku – Sansegoti (Suicani), mala hrvatska endogamna zajednica koja je danas naseljena tek na dva lokaliteta. Prvi je otok Susak (Sansego) gde ih živi njih oko 150 i drugi – grad Hoboken u američkoj saveznoj državi Nju Džersi gde Sasengota i njihovim potomaka danas ima preko 4.000.
Ime Sansegoti dolazi prema italijanskom imenu za ostrvo, Isola di Sansego, ranije nazivan i Sansacus. Koren reči mogao bi biti po grčkom nazivu za origano, sansegus, što potvrđuje i sama prisutnost ove začinske biljke koja raste po livadama otoka Sansega.
Na otoku postoje samo dva naselja, Donje Selo ili Spiaza, i starije, Gornje Selo. Udaljenost između ta dva sela je stotinjak metara, a put koji ih povezuje zapravo je krivudavo kameno stepenište koje ide kroz neuobičajeno veliku trsku pa na momente imate osećaj kako se nalazite na nekom tropskom ostrvu u šumi mangrova. Gornje Selo je malo udaljenije od mora, a Donje Selo, odnosno Spiaza, kako sam naziv veli, je priobalno.
Dok se penjem ka Gornjem selu uočavam da ima napuštenih kuća čiji su naslednici verovatno negde daleko preko okeana, na nekim objektima je okačen natpis “Za prodaju” dok su mnoge jako lepo uređenje i vidi se da očekuju turiste željne nestvarnog mira, daleko od gužve Rijeke, Zadra, Rovinja, Splita ili Hvara, podalje od automobila i velikih hotela. Na jednoj od takvih kuća nalazi se mozaik sa tablom na kojoj je pesma: “Pijesak otoka Suska”. Pesnik Alojz Majetić je 1997. napisao:
“Tko će iz očiju svjetionika izranjavanih prastarim pijeskom otirati suze
u noćima kad olujnom vjetru prkosio bude svevidećim bljeskom
More će otirati…”
Otok prvi nastanjuju Iliri koji na najvišoj tački otoka (98 m) Veloj Straži grade obrambenu građevinu. Nakon Ilira, na otok dolaze Rimljani. Rimski pisac Plinije spominje Susak kao peskovit otok nedaliko od Pietas Juliae (današnje Pule).
Prvi pisani dokument u kojem se otok spominje je “Mletačka hronika” Ivana Đakonina iz 884. godine, u kojem je zapisan pod imenom Sansagus. 476. godine nakon pada Zapadnog Rimskog Carstva, otok dospeva pod vlast Ostrogota. Od 6. do 10. veka je pod vlašću Vizantije.
Hrvati ga naseljavaju u 8. veku a u 10. veku postaje deo Kraljevine Hrvatske. Na otok dolaze benediktinci kojima hrvatski kralj Krešimir gradi samostan. Prvi redovnici dolaze u ovaj samostan iz Osora na Cresu, a poglavar dolazi iz Monte Cassina u Italiji. Samostan posedom i brojem redovnika prerasta u Opatiju Svetog Mihovila i Nikole, koja je povezana s matičnom kućom benediktinskog reda u Monte Cassinu.
Otok često napadaju gusari i uskoci, pa je u 12. veku izgrađena utvrda. Ruševne temelje utvrde moguće je videtii u blizini crkve.
U 14. veku ukida se opatija, koja nastavlja delovati kao samostan sve do 1770. Po ukidanju opatije, otok i imovina pripada Osorskom biskupu. Biskup na otoku osniva župu i na ostacima benediktinske opatije gradi župnu crkvu Sv. Nikole. Po odlasku benediktinaca otok je imao oko 300 stanovnika.
U 18. veku Susak iz mletačkih dolazi u austrijske ruke. Habsburška monarhija ovde gradi odmaralište, lečilište, šetalište koje spaja dve najveće peščane uvale, svetionik (1885) i uvodi uredno vođenje zemljišnih knjiga (katastar). Nakon Rapalskog ugovora 1920. otok potpada pod Italiju, koja provodi radikalnu italijanizaciju: italijanski postaje službeni jezik, a sva se imena i prezimena prevode na njihovu italijansku verziju. Ipak pod Italijom, Susak na vrhuncu svog razvoja, 1936. gradi vinariju, a 1940. fabriku za preradu ribe. Krajem Drugog svetskog rata, otok dostiže svoj demografski maksimum – 1876 stanovnika. Završetkom Drugog svetskog rata, Susak postaje deo Hrvatske, tj. Jugoslavije. Komunistički režim provodi nacionalizaciju i agrarnu reformu, što je imalo jako loše posledice za otok a završi udarac bio je novi Zakon o vinu koji uvodi posebne poreze vinarima što je zavilo u crno većinu proizvođača. Fabrika za preradu riba se zatvara, a 1960-ih godina počinje masovno iseljavanje sa otoka. Čak 1.395 Suščana napušta otok zbog političkih i ekonomskih razloga. Svako ko je mogao, čamcima na vesla beži u Italiju, a odatle za SAD, najviše u gradić Hoboken u Nju Džersiju. Župna Crkva Sv. Nikole u Gornjem selu je u svojem današnjem obliku 1770. izgrađena na ostacima crkve benediktinske opatije. Svetište crkve benediktinske opatije se nalazi na mestu na kojem je današnji oltar Gospe Karmelske. U crkvi je smešten “slavan križ” Veliki Bouh. Nakon jedne oluje, na susačku obalu more je izbacilo križ (verojatno je ispao sa nekog broda). Prepoznavši u tome znak sa neba, Sušćani su ga uzeli i preneli crkvu. Nakon toga su ga jednom prilikom (verojatno za potrebe procesije), pokušali izneti iz crkve. Ali gle čuda – križ se ne može proneti ni kroz vrata ni kroz prozore. Jednom je ušao i ostao zauvek, veruju meštani. Osim križa, u crkvi na benediktince podsećaju i fragmenti romaničkih samostanskih prozora.
U samoj luci postoje dva velika bilborda – na jednom je uz natpis “Visit Susak” prikazan snimak otoka iz vazduha dok su na drugom prikazane devojke u živopisnoj nošnji ovog otoka. Ženska narodna nošnja na otoku Susak neodoljivo podseća na onu kakve nose Mađarice u Vojvodini.
Suicanka, za razliku od svoga muža ribara ili pomorca, ostaje kod kuće i vodi brigu o svim kućanskim poslovima. Odlazak Suicanke van svog otoka bio je veoma redak, tek nekada će otići do Malog Lošinja, a još ređe do Rijeke. Ova izolacija suicanske žene delovala na očuvanje njihove nošnje, veoma upečatljive i prepoznatljive na prvi pogled. Nošnja Suicanki deli se u dve vrste: starija nazvana ‘po susacku’ koja se danas teško može videti, jer su gotovo nestale u upotrebi, i novija koja se nosi i danas – ‘po losinsku’.
Pred povratka za Mali Lošinj rešio sam da se okupam. Plaža je peščana i plitka više desetina koraka ka pučini – nije dublja od pola metra. Postoje ležaljke koje se iznajmljuju ali ne i tuš pa se snalazim u toaletu “Malonogometnog kluba”.
Dok idem ka luci, obilazim bake koje u japanerima guraju malu decu a mene prestižu vlasnici apartmana koji svoje goste, njihove kofere i ponekog kućnog ljubimca odvoze u prikolicama motokultivatora.
“Ponovo počinje kiša kao što već kiši u listopadu na otocima. More od olova i nebo od borova…”, iz razglasa bašte jednog kafića čuje se Rade Šerbedžija koji peva stihove Arsena Dedića i najavljuje još jednu sivu susačku jesen.
Rođen 27.7.1968. u Baču (Vojvodina, Srbija). Srednju školu završio u Bačkoj Palanci, Pravni fakultet studirao u Novom Sadu. Od 1990. radi kao novinar – u početku kao novosadski dopisnik beogradskih “Večernjih novosti”; zagrebačke “Arene”, sarajevskih “Naših dana”. Sarađuje i u magazinima “Vreme” i “Stav”.
1992. sa grupom studenata obnavlja izlaženje studentskog mesečnika “Index”. Posle dva broja sledi smena celokupne redakcije i pokretanje magazina “Nezavisi Index” koji će kasnije 1993. promeniti ime u “Svet” iz kojeg je nastala izdavačka kuća Color Press Grupa.
Danas na čelu Color Press Grupe najvećeg izdavača magazina u regionu sa kompanijama u svih 6 republika – 110 magazina, 25 internet portala i preko 80 konferencija i festivala godišnje.
U porfoliju kompanije pored domaćih (poput magazina “Lepota i zdravlje”, “Svet”, “Pošalji recept”, “Lekovito bilje” itd) nalaze se i brojni licencni brendovi: “The Economist”, “Hello!”, “Gloria”, “Story”, “Star”, “Lisa Moj stan”, “Hausbau”, “Brava Casa”, “Bravo”, “Alan Ford”, “Grazia”, “La Cucina Italiana”, “Auto Bild” i brojni drugi.
