U rimskim muzejima i galerijama ovih dana možete da pogledate nekoliko zanimljivih izložbi svetski slavnih fotografa: Britanca Dona Mek Kalina, Ukrajinca Borisa Mihailova i Mađara Roberta Kape
Miholjsko leto sa temperaturama preko 30 stepeni bilo je idealno za obilazak Rima na biciklu. Sandra i ja smo u isto doba godine ovde bili na “medenom mesecu” pre tačno 20 godina, na svim fotografijama smo u jesenjim jaknama. Porodični album kao svedočanstvo masivnih klimatskih promena za svega dve decenije.
Ovoga puta odlučio sam da trodnevni boravak u gradu Romula i Rema ne provedem u standardnom obilasku antičkih iskopina, renesansnih crkava, vila i istorijskih muzeja.
Nedaleko od našeg hotela u Via Nazionale u Palazzo Esposizioni Roma, velepnom izložbenom prostoru u palati iz 1882. satima sam se zadržao na retrospektivnim izložbama dvojice živih legendi: Britanca Don Mek Kalin (London, 1935) i Ukrajinca Borisa Mihailova (Harkov, 1938). Malo je danas živih fotografa koji su svedočili tome što su ova dvojica videla okom svojih kamera: podizanje Berlinskog zida, građanski rat na Kipru, Vijetnamski rat, rat u Bangladešu, građanski rat u Severnoj Irskoj, glad u Bijafri, raspad SSSR-a…
Većina Mek Kalinovih fotografija iz ratom ili krizama zahvaćenih područja su veoma potresne poput izgladnelog umirućeg albino dečka iz Bijafre kojeg je snimio 1969. u vreme građanskog rata u Nigeriji.
Mek Kalin je rođen 1935. u St. Pankrasu u Londonu ali je za vreme nemačkog brombardovanja 1940. sa porodicom otišao na farmu u Somerset. Dobio je stipendiju na Hammersmith School of Arts and Crafts ali je posle smrti oca bi prinuđen da se sa 15 godina zaposli kao konobar na železnici. Pozvan je u vojsku (Royal Air Force) 1953.
Tokom vojne službe Mek Kulin je bio na Sueckom kanalu u vreme Suecke krize 1956. Tokom tog perioda za 30 funti kupio je svoju prvu kameru (Rollecord). Po povratku u Veliku Britaniju zbog finansijskih problema bio je prinuđen da proda kameru i novac iskoristi za majčino lečenje.
- fotografisao je lokalni gang “The Guvnors” na ruševinama zgrade pogođene u bombardovanju tokom Drugo svetskog rata. Fotografije je objavio “The Observer” i Donov put ka svetskog fotografskoj slavi je bio otvoren.
Između 1966. i 1984. radio je kao dopisnik za “Sunday Times Magazine” iz celog sveta od epidemije AIDS-a u Africi preko gladi u nigerijskoj pobunjenoj provinciji Bijafra koja je proglasila nezavisnost do Vijetnamskog rata i sukoba u Severnoj Irskoj.
- Britanska vlada je odbila da Mek Kalinu dopusti fotografisanje Folklandskog rata. Kabinet Margaret Tačer je procenio da bi njegovi snimci mogli da budu “politički problematični”.
Tokom 2018. u Siriji je za BBC Four snimao dokukumentarni film “The Road to Palmyra”. Živi u Somersetu u braku sa suprugom sa kojom ima četvoro dece.
U novembru 2020. najavljeno je da će Anđelina Džoli režirati biografski film o Mek Kulinu sa Tomom Hardijem u glavnoj ulozi. Film bi trebalo da bude baziran na Donovoj autobiografiju “Nerazumno ponašanje”.
U sali pored nalazi se izložba Borisa Andrejeviča Mihailova, ukrajinskog umetnika i disidenta koji je bio svedok kraja SSSR kojom prilikom je ovekovečio nuspojave tog raspada u seriji grotesknih, ciničnih, potresnih pa i komičnih fotografija.
Mihailov je četiri decenije radio kao fabrički fotograf da bi u međuvremenu počeo da se bavi konceptualnom umetnošću i dokumentarnom fotografijom.
Kada je KGB otkrio Borisove fotografije na kojima je njegova razgolićena supruga izgubio je posao. Od 1968. do 1975. napravio je veliki broj dokumentarnih fotografija poznatih kao “Crvena serija”.
U serijalu “Case History” Mihailov se bavio raspadom SSSR-a i njegovim uticanjem na ljude. Najviše je fotografisao beskućnike. 2004. prvi put izlaže u Berlinu. Od 2022. trajno je nastanjen u Nemačkoj.
Dok sam išao biciklom u pravcu Jevrejske četvrti naišao sam na Accademia d’Ungheria in Roma, koja pripada Ambasadi Mađarske. U ovom prostoru u toku je izložba slavnog fotografa Roberta Kape. Posebno su potresne dve fotografije nastale u Vijetnamu 1954. koje on nije imao prilike da lično razvije. Poginuo je od nagazne mine par sati kasnije istog dana. Na ostalim snimcima vidimo francuskog vojnika iznad Kraljevske palate u Luan Prabangu u Laosu (gde smo bili 2013. pa sam odmah prepoznao scenu); Čang Kaj-šeka sa svojim štabom, Pikasa sa ženom i decom na plaži 1948, Hemingveja u lovu, Gari Kupera kako prelazi potok…
Pažnju mi privlači fotografija Komisije za odobravanje garderobu koja može da bude puštena u prodaju u SSSR, 1947. Robert Kapa, je rođen u jevrejskoj porodici krojača u Budimpešti 1913. kao Endre Ernő Friedmann.
Imao je 18 godina kada je uhvaćen na demonstracijama protiv Hortijevog režima 1931. i kada je, da bi izbegao zatvor, morao da napusti Mađarsku.
On odlazi prvo u Beč, a zatim u Prag i na kraju u Berlin, gde je studirao novinarstvo i počeo da se bavi fotografijom. Za nemačke novine je fotografisao Lava Trockog dok je držao govor u Kopenhagenu.
Nakon što su nacisti preuzeli vlast u Nemačkoj 1933. on beži prvo u Beč, a zatim u Pariz gde upoznaje renomirane fotografe i talentovanu fotografkinju Gertu Pohoril, Nemicu jevrejskog porekla, koja će postati njegova verenica i učenica.
Da bi uspeli da prodaju svoje fotografije, oni kreiraju priču o bogatom američkom fotografu koji živi u Parizu-Robertu Kapi. Nekoliko meseci kasnije kada urednik otkriva prevaru, on to ime uzima kao svoje, a Gerta tada postaje Gerda Taro. Njih dvoje počinju da se probijaju kao fotografi i avgusta 1936. odlaze u Španiju u kojoj je počeo građanski rat (1936-39). Kapa i Taro su bili srećni i zaljubljeni. Preživeli su samo sa ogrebotinama udes aviona prilikom sletanja u Barselnu. Ta situacija je ojačala njihov odnos.
Uspostavljaju novi stil foto-novinarstva, tako što koriste male kamere kako bi se približili borbama. Čuvena Kapina rečenica glasi: „Ako ti fotografije nisu dobre, onda nisi bio dovoljno blizu“.
Njih dvoje se posle uspešno obavljenog posla vraćaju u Pariz. Međutim, Gerda Taro se 1937. vraća u Madrid, u želji da nastavi da prati borbe republikanca. Tamo je poginula obavljajući svoj posao. Robert Kapa je bio duboko pogođen smrću svoje verenice i nikada se nije ženio.
Grea Taro je imala samo 27 godina kada je poginula i bila prva ratna fotografkinja. Njena velika sahrana u Parizu, bila je i masovni protest protiv fašizma, koji su predvodili Pablo Neruda i Luj Aragon.
Mnogi njeni radovi su dugo pripisivani njenom partneru, Robertu Kapi, ali ta slika se u 21. veku polako menja.
Nakon Španskog građanskog rata odlazi u Njujork, gde ga zatiče Drugi svetski rat tokom kojeg odlazi u Italiju. Tokom rata fotografisao je u Italiji, Londonu, severnoj Africi, kao i oslobađanje Pariza. Bio je jedini fotograf na Omaha plaži, gde je dokumentovao savezničko iskrcavanje u Normandiji.
Jedanaest fotografija koje je Robert Kapa snimio na plaži u Normandiji 6. juna 1944. takozvanog Dana D, donele su mu reputaciju najpoznatijeg ratnog fotografa. I 75 godina nakon završetka Drugog svetskog rata, one su među slikama koje se pamte širom sveta. Kapa je bio jedini fotoreporter koji je sa američkim vojnicima tokom te invazije izašao na kopno. Fotografisao ih je s leđa u jurišu na „plažu Omaha“ koju su branile nemačke trupe. Na snimcima kao što je „Čovek u talasima“ vide se vojnici koji su do vrata u vodi ili traže zaklon.
Kapa je bio jedini fotoreporter koji je sa američkim vojnicima tokom te invazije izašao na kopno. Fotografisao ih je s leđa u jurišu na „plažu Omaha“ koju su branile nemačke trupe. Na snimcima kao što je „Čovek u talasima“ vide se vojnici koji su do vrata u vodi ili traže zaklon.
Greškom razvijača filmova za “Life” magazin koji osvetljava negative u mračnoj komori samo 8 fotografija koje su nastale prilikom savezničkog iskrcavanja od ukupno 106 je uspešno razvijeno. Kapa je jedan od osnivača Magnum Photos agencije, koja je bila prva organizacija za saradnju slobodnih novinara širom sveta.
Tokom Prvog indokineskog rata 1954. se pridružuje francuskim trupama sa dvojicom svojih kolega iz “Life” magazina, gde tokom jedne borbe aktivira nagaznu minu i smrtno strada. Teško povređenog Kapu su transportovali u bolnici, ali je u međuvremenu preminuo, sa aparatom u rukama.
Rođen 27.7.1968. u Baču (Vojvodina, Srbija). Srednju školu završio u Bačkoj Palanci, Pravni fakultet studirao u Novom Sadu. Od 1990. radi kao novinar – u početku kao novosadski dopisnik beogradskih “Večernjih novosti”; zagrebačke “Arene”, sarajevskih “Naših dana”. Sarađuje i u magazinima “Vreme” i “Stav”.
1992. sa grupom studenata obnavlja izlaženje studentskog mesečnika “Index”. Posle dva broja sledi smena celokupne redakcije i pokretanje magazina “Nezavisi Index” koji će kasnije 1993. promeniti ime u “Svet” iz kojeg je nastala izdavačka kuća Color Press Grupa.
Danas na čelu Color Press Grupe najvećeg izdavača magazina u regionu sa kompanijama u svih 6 republika – 110 magazina, 25 internet portala i preko 80 konferencija i festivala godišnje.
U porfoliju kompanije pored domaćih (poput magazina “Lepota i zdravlje”, “Svet”, “Pošalji recept”, “Lekovito bilje” itd) nalaze se i brojni licencni brendovi: “The Economist”, “Hello!”, “Gloria”, “Story”, “Star”, “Lisa Moj stan”, “Hausbau”, “Brava Casa”, “Bravo”, “Alan Ford”, “Grazia”, “La Cucina Italiana”, “Auto Bild” i brojni drugi.
