Krajem 19. veka na dočecima Nove godine u Beogradu često je organizovana simbolična sahrana stare godine, gde bi posmrtna povorka, maskirana i noseći beli sanduk, nekoliko minuta pre ponoći ušla u salu i tako označila kraj godine. Usledila bi ceremonija kojom se “rađa” Nova godina, predstavljena kroz devojčicu okićenu cvećem i srećnog odžačara, koji su donosili nadu i radost. Vrhunac večeri bio bi komičan lov na prase pušteno među goste, sa verovanjem da će onaj ko ga uhvati imati sreće tokom cele naredne godine
Izložba fotografija “Proslava Božića i Nove godine u Starom Beogradu” koja je postavljena na bokove kućica na festivalu “Novogodišnja čarolija na Tašu” u Tašmajdanskom parku otrkiva neke javnosti do sada manje poznate snimke iz međuratnog perioda kao i iz 1964. Fotografije iz arhive Muzeja grada Beograda otkrivaju neke zanimljive detalje o tome kako su žitelji prestonice nekada proslavljali ova dva praznika.
Najstariju informaciju o dočeku Nove godine u Beogradu, i to doćeku daleke Nove 1850. godine, zabeležio je list “Videlo” opisujući kako je većina Beograđana Novu godinu dočekala u toplini doma, dok je ulicama grada odzvanjala muzika orkestara, a brojni sugrađani noć proveli u kafanama, uživajući u piću, jelu, muzici i kartanju, što je bio tipičan izraz beogradskog duha tog vremena. Na prelazu između 19. i 20 veka, sa dolaskom novih evropskih običaja, Beograd je počeo da u svojim kafanama organizuje sve sofisticiranije zabave. U kafani “Kod pozorišta”, šumadijski glumac Mijailo Bakić, uz srpsku “koncert-pevačicu M. Petkovićevu i muzičku pratnju”, priređivao je nezaboravne predstave.
Na pragu 20. veka u listu „Mali žurnal“, Tomčić ovdašnji vlasnik kafane, šalje poziv svima da ga „izvole posetiti“ 31. decembra, u kafani „Crna mačka“ na Vračaru, obećavajući igranku i dobru zabavu.
Zabeleženi su i neki, za to vreme, avangardni neki bi rekli i bizarni običaji. Nekoliko minuta pre ponoći, sva svetla bi bila pogašena, a tanc-majstor bi tužnim glasom saopštio: „Gospođe i gospodo, imam da vam javim jednu tužnu vest: Stara godina je umrla i sad ćemo je sahraniti! Molimo vas da se svako povuče na svoje mesto!“
Tada je organizovana simbolična sahrana stare godine, gde bi posmrtna povorka, maskirana i noseći beli sanduk, nekoliko minuta pre ponoći ušla u salu i tako označila kraj godine.
Usledila bi ceremonija kojom se “rađa” Nova godina, predstavljena kroz devojčicu okićenu cvećem i srećnog odžačara, koji su donosili nadu i radost. Vrhunac večeri bio bi komičan lov na prase pušteno među goste, sa verovanjem da će onaj ko ga uhvati imati sreće tokom cele naredne godine. Ova jurnjava, praćena smehom, cikom, vriskom i čestitanjem Nove godine, transformisala je beogradsku novogodišnju noć u spektakl pun radosti i zajedništva.
Viša klasa je imala za novogodišnju nagradu “Napoleon krofne”, tople krofne se iznose u ponoć , gasi se svetlo i svako uzima po jedi i ko zagrize zlatnik njegov je.
Ulaskom u 20. vek, Beograd je počeo još više da odiše evropskim duhom. Razvoj grada doveo je do otvaranja prvih luksuznih hotela koji su, pored tradicionalnih kafana u prizemlju, imali i elegantne sale za bankete. Ove sale su se za Novu godinu koristile za raskošne proslave koje su bile pažljivo osmišljene da zadovolje rastuće apetite beogradskog društva. Iako su masovnije proslave Nove godine postale uobičajene tek nakon Drugog svetskog rata, Beograđani su uživali u prazničnom raspoloženju, zagrevajući se vinom i rakijom u kafanama i sve brojnijim hotelima.
Na tim proslavama, uz bogatu ponudu jela i pića, često su se mogle čuti i zabavne melodije muzičkih sastava, a neki ugostitelji su za dodatnu zabavu angažovali i glumačke trupe. Nezaobilazna je bila i novogodišnja lutrija, na kojoj su se, osim novca i raznih sitnica, mogli osvojiti prase, jagnje ili novogodišnja ćurka.
Prelazak tadašnje Kraljevine SHS sa Julijanskog na Gregorijanski kalendar, 1. januara 1919, nije samo simbolizovao promenu datuma, već i dublju kulturnu integraciju sa zapadnom Evropom. Iako je Srpska pravoslavna crkva zadržala Julijanski kalendar, ovaj potez otvorio je vrata za nove oblike proslava i običaja u srpskom društvu.
Između dva svetska rata, dok je većina stanovništva još uvek slavila Srpsku novu godinu po starom kalendaru, u gradskim sredinama počeo je da se oseća snažan evropski uticaj. Tako je Doček Nove godine 31. decembra po Gregorijanskom kalendaru postao mesto gde se susreću tradicija i modernizacija. Prestonički restorani, koji su već bili poznati po svojoj inovativnosti, počinju da organizuju sve modernije dočeke, uz muziku, ples i zabavu koja je odražavala novi evropski duh. Novogodišnja noć u Beogradu proslavljala se i u bioskopima koji su kombinovali filmske predstave sa živim nastupima plesnih orkestara i kabarea.
Za imućnije slojeve društva, ovo je bilo vreme balova i maskembala koji su se održavali ne samo u privatnim rezidencijama već i u, sve popularnijim, balskim dvoranama. Ove zabave su predstavljale vrhunac društvenog života u Beogradu, reflektujući raskoš i glamur koji su se širili evropskim prestonicama.
Na fotografijama iz dvadesetih godina vidimo “Veliku pijacu” na Studentskom trgu u Vasinoj ulici na kojoj jedan Beli Rus prodaje novogodišnje ukrase. Posebno su vredne fotografije dočeka Badnjaka na Dvoru 1933. kada ga dočekuje kralj Aleksandar i 1934. kada ga prvi put dočekuje predstolonaslednik Petar.
Tokom okupacije 1941-1944. sve je bilo mnogo skromnije, Nova godina se nije proslavljala u ponoć zbog policisjkog časa, već preko dana. Iz tog perioda ostala je i tragična epizoda vezana za policijski čas i smrt slavnog slikara Petra Dobrovića. On je na Savindan 27. januara 1942. žureći da se vrati u stan pre početka policijskog časa – umro od srčanog udara u liftu zgade u Kralja Petra 36. u kojoj je živeo. U toj zgradi se danas nalazi Legat Petra Dobrovića.
Odlukom da se Nova godina proglasi državnim praznikom, 1955. godine, počela je nova era javnih i masovnijih proslava, koje su u prvim posleratnim godinama ponajviše organizovane u kućama, domovima JNA i kulture i fabričkima halama. Kako su se zemlja i narod sve više oporavljali od posledica rata, tako su se i u Beogradu novogodišnje proslave sve više selile iz privatnih domova u javne prostore poput hotela, restorana i kafana.
Počele su da nastaju i neke nove tradicije i običaji. Doček Nove godine u kučnoj atmosferi najpre je bio obogaćen raznovrsnim muzičkim repertoarom sa radija. Dolaskom televizije u domove, Novogodišnji program Radio Televizije Beograd, sastavljen od muzičkih nastupa, skečeva poznatih komičara i raznolikih zabavnih sadržaja, postao je centralni deo večeri za mnoge porodice.
Nova godina u Beogradu nije se više mogla zamisliti bez okićene jelke, prskalica, novogodišnjih paketića i čestitki, ruske salate, pečenog praseta i šampanjca “Milion”. Dolazak Nove godine šezdesetih se počeo pozdravljati vatrometom i izlaskom Beograđana na ulice.
Izložba između ostalih prikazuje i fotografije iz 1964. na kojima vidimo Pionirski park u kojem su postavljene drvene kućice, slične onima koje sada postoje, kao i drvene skulpture životinja.
Doček Nove godine u Džokej klubu
Nove godine Lovrići dočekuju u Džokej klubu. Redovni
su u takmičenju za najbolji čarlston plesni par.
Gospođa Lovrić neguje svoj garson stil, uvezuje grudi da
budu što manje, nosi kratku haljinu i dugačke perle. U ogledalima postavljenim na plafonu pod različitim uglovima,
prelamaju se njihova zaigrana tela i osmeh ispoliran novim
kaladont sredstvom za beljenje. Takmiče se u plesu više šale
radi. Nagrade odnose balerine iz Narodnog koje su u pratnji
kavaljera – na doček dolaze u izduženim automobilima. U
ponoć se iznose pladnjevi vrućih krofni Napoleon. Lovrići
baš zagledaju koju će zagristi. Stalo im je do nagrade.
Gospođa Sofija je brižna majka, supružnički verna, ali i
koketa je, nosi haljine s golim leđima i preko njih nerc prsluk
koji skine; vodi računa da joj struk ostane kao pre trudnoće.
Retko ponovi haljinu na značajnijim skupovima, pa i tada je
osveži detaljem, brošem, kragnicom od tila… Od materijala
za haljinu pravi i gornji deo cipela i presvlači štikle.
Drži se, kao i druge žene njenog ranga, tri dnevna pravila
u oblačenju:
1. Ne bez šešira van dvorišta. A šešir se nosi samo do šest
sati uveče, posle toka, a za svečane prilike, kao pozorište, i
šlajer koji ima crne somotske tačke. Ako žena nosi šešir posle šest, znači da joj s kosom nešto nije u redu.
2. I na plus 30 u grad se ide u svilenim čarapama koje su
halterima zakačene.
3. Sandale su uvek zatvorenih prstiju.
Sasvim bez veze je nervira, valjda što je tako ispravna, da
nikako ne dobija Napoleon zlatnik koji je skriven u jednoj
od novogodišnjih vrućih krofni.
Skoro je pa ljuta na sebe što očekuje da zagrize zlatnik.
Uvek je neko drugi srećniji; jednom i žena za njihovim stolom: nepodnošljivo je vrištala od sreće.
„Kakva glupost“, kaže mužu, „ja to stvarno očekujem i
uvek mi pokvari doček!“
On je zagrli i utisne u nju poljubac, pa je cmokne. I to je
to. Zauzeti su svojim poslovima. Nema vremena za rasprave. U letu im se sve dešava.
Odlomak iz knjige “Vodič kroz Ljubavnu istoriju Beograda”, Knjiga druga, 2024, decembar, “Laguna”
Ponoć u hotelu “Pera Palas”
Par godina nakon Kraljevine SHS i Ataturkova Turska usvojila je zapadnjački Gregorijanski kalendar. Knjiga “Midnight at the Pera Palace: The Birth of Modern Istanbul”, američkog autora Džordža Kinga objavljena 2014. bavi se prvim dočekom “zapadnjačke” Nove godine u Turskoj. 31. decembra 1925. organizovan je doček u prestižnom hotelu “Pera Palas” koji je krajem 19. veka podignut kako bi ugošćavao putnike “Orijent Ekspresa”. Kada sam 2019. bio u ovom hotelu kupio sam knjigu i zainteresovao se za temu. Šteta je što je do sada niko nije preveo i objavio na srpskom.
Rađanje modernog Istanbula i Turske, novi običaji, nova moda i muzika na ruševinama Otomanskog carstva tema su Kingovog romana po kojem je za “Netflix” 2022. snimljena istoimena serija.
Rođen 27.7.1968. u Baču (Vojvodina, Srbija). Srednju školu završio u Bačkoj Palanci, Pravni fakultet studirao u Novom Sadu. Od 1990. radi kao novinar – u početku kao novosadski dopisnik beogradskih “Večernjih novosti”; zagrebačke “Arene”, sarajevskih “Naših dana”. Sarađuje i u magazinima “Vreme” i “Stav”.
1992. sa grupom studenata obnavlja izlaženje studentskog mesečnika “Index”. Posle dva broja sledi smena celokupne redakcije i pokretanje magazina “Nezavisi Index” koji će kasnije 1993. promeniti ime u “Svet” iz kojeg je nastala izdavačka kuća Color Press Grupa.
Danas na čelu Color Press Grupe najvećeg izdavača magazina u regionu sa kompanijama u svih 6 republika – 110 magazina, 25 internet portala i preko 80 konferencija i festivala godišnje.
U porfoliju kompanije pored domaćih (poput magazina “Lepota i zdravlje”, “Svet”, “Pošalji recept”, “Lekovito bilje” itd) nalaze se i brojni licencni brendovi: “The Economist”, “Hello!”, “Gloria”, “Story”, “Star”, “Lisa Moj stan”, “Hausbau”, “Brava Casa”, “Bravo”, “Alan Ford”, “Grazia”, “La Cucina Italiana”, “Auto Bild” i brojni drugi.
